• ปลาไหลย่าง (Unagi) ในวัน Doyo no Ushi no Hi — ธรรมเนียมโบราณของญี่ปุ่นที่กำหนดวันหนึ่งในช่วงปลายเดือนกรกฎาคมเป็น “วันกินปลาไหล” เพื่อบำรุงร่างกายสู้ความร้อน ร้านปลาไหลทั่วประเทศจะคึกคักเป็นพิเศษในวันนี้ ใครไปช่วงนี้พลาดไม่ได้
• ฮาโมะ (Hamo) ปลางูทะเลสไตล์เกียวโต — เป็นเมนูที่คนนอกพื้นที่แทบไม่รู้จัก แต่ชาวเกียวโตถือว่าฮาโมะคือ “ปลาประจำฤดูร้อน” และ Gion Matsuri มีอีกชื่อเล่นว่า “Hamo Matsuri” เพราะช่วงเทศกาลคือช่วงที่ฮาโมะอร่อยที่สุดพอดี นิยมทานแบบลวกจิ้มน้ำบ๊วยอุเมะ
• คาคิโกริ (Kakigori) น้ำแข็งไสสไตล์ญี่ปุ่นยุคใหม่ — ต่างจากน้ำแข็งไสบ้านเราตรงที่เกล็ดน้ำแข็งละเอียดยิบเหมือนหิมะ ร้านดัง ๆ ในเกียวโตและโตเกียวมักคิวยาวเฉพาะหน้าร้อน เป็นเมนูที่คนญี่ปุ่นเองก็รอคอย
• โซเมน (Somen) เส้นบะหมี่เย็นจิ้มซอส — บางร้านยังเสิร์ฟแบบ “nagashi somen” คือปล่อยเส้นไหลผ่านรางไม้ไผ่ให้ใช้ตะเกียบคีบเส้น เป็นกิจกรรมสนุกที่เหมาะกับหน้าร้อนโดยเฉพาะ
• เบียร์การ์เด้นบนดาดฟ้า (Beer Garden) — ช่วงกรกฎาคม-สิงหาคม ตึกสูงในโตเกียวและโอซาก้าจะเปิดดาดฟ้าเป็นบีร์การ์เด้นแบบ all-you-can-drink ชมวิวเมืองยามพระอาทิตย์ตก เป็นวัฒนธรรมสังสรรค์หลังเลิกงานของคนญี่ปุ่นโดยเฉพาะ
• ปลาอายุ (Ayu) ย่างเกลือริมแม่น้ำ — ปลาน้ำจืดที่จับได้เฉพาะหน้าร้อน นิยมย่างทั้งตัวเสียบไม้ทานริมแม่น้ำ โดยเฉพาะที่ร้านแบบ kawadoko ในเกียวโตที่กล่าวถึงข้างต้น

จากประสบการณ์ตรงของผมนี่คือ สิ่งที่ไกด์บุ๊กทั่วไปมักไม่บอก

• Gion Matsuri ไม่ได้มีแค่วันที่ 17 กับ 24 — คนส่วนใหญ่รู้แค่วันพาเหรดใหญ่ แต่จริง ๆ แล้วเทศกาลมีพิธีกรรมย่อยตลอดทั้งเดือน เช่น พิธีจับสลากลำดับขบวนรถแห่ที่ศาลาว่าการเกียวโต และพิธีชำระล้างที่ศาลเจ้า Yasaka ซึ่งนักท่องเที่ยวแทบไม่มีใครไปดู ทั้งที่บรรยากาศเงียบสงบและขลังกว่าวันพาเหรดมาก
• เด็กชายผู้เป็น “ทูตสวรรค์” ห้ามเหยียบพื้น — ในพิธีของ Gion Matsuri จะมีการคัดเลือกเด็กชายท้องถิ่นคนหนึ่งทำหน้าที่เป็นผู้แทนเทพเจ้า ตั้งแต่วันที่ 13-17 กรกฎาคม เด็กคนนี้ต้องนั่งอยู่บนรถแห่ตลอดและห้ามเท้าแตะพื้นดินเด็ดขาด เป็นธรรมเนียมที่สืบทอดมายาวนานและแทบไม่มีใครรู้ความหมายเบื้องหลัง
• ผ้าทอจากเบลเยียมและเฟลมิชโบราณ ซ่อนอยู่บนรถแห่ — รถแห่บางคันใน Gion Matsuri ประดับด้วยพรมทอจากยุโรปอายุหลายร้อยปีที่เดินทางมาตามเส้นทางสายไหมตั้งแต่ศตวรรษที่ 16 ทำให้รถแห่แต่ละคันเปรียบเสมือน “พิพิธภัณฑ์เคลื่อนที่” ที่ไม่มีใครพูดถึง
• วันเสาร์สุดท้ายของเดือน ไม่ใช่วันที่ตายตัว — ต่างจาก Gion Matsuri และ Tenjin Matsuri ที่วันที่คงที่ทุกปี งานพลุ Sumidagawa จะยึดวันเสาร์สุดท้ายของเดือนกรกฎาคมเป็นหลัก ดังนั้นวันที่จะขยับทุกปี ต้องเช็กปฏิทินใหม่ทุกครั้งก่อนวางแผน
• เทศกาลแห่ “ผ้าขาว” ที่ไม่มีในไกด์บุ๊กภาษาไทย — ที่เมืองโทบาตะ จังหวัดฟุกุโอกะ มีเทศกาล Tobata Gion Yamagasa จัดช่วงปลายเดือนกรกฎาคม ที่ขบวนแห่จะเปลี่ยนรูปแบบรถแห่จากกลางวันเป็นกลางคืนกลางอากาศ เป็นหนึ่งในเทศกาลที่สวยที่สุดของคิวชูแต่แทบไม่มีนักท่องเที่ยวต่างชาติไปถึง เหมาะกับคนที่อยากเห็นญี่ปุ่นแบบไม่มีนักท่องเที่ยว
• เช่ายูกาตะแบบมีคนช่วยแต่งตัวให้ — ช่วง Yoiyama ของเกียวโต ร้านเช่ายูกาตะแถวสถานีเกียวโตและย่านกิอองจะเปิดให้บริการพร้อมช่างแต่งตัวและจัดทรงผมในราคาราว 3,000-5,000 เยน ควรจองล่วงหน้า เพราะช่วงนี้คิวยาวมาก
• ระวังค่าธรรมเนียมและการจองคิวปีนฟูจิ — เส้นทางปีนฟูจิสายหลักกำหนดให้จองคิวล่วงหน้าและมีค่าธรรมเนียมเข้าพื้นที่ ผู้ที่วางแผนปีนควรเช็กกฎล่าสุดผ่านเว็บไซต์ทางการของจังหวัดยามานาชิและชิซูโอกะก่อนเดินทาง เพราะกฎมีการปรับเปลี่ยนแทบทุกปี
• เดือนกรกฎาคมคือเดือนที่ “คนญี่ปุ่นเที่ยวเอง” มากที่สุดเดือนหนึ่ง — ต่างจากฤดูซากุระหรือใบไม้แดงที่นักท่องเที่ยวต่างชาติครองพื้นที่ เทศกาลฤดูร้อนเหล่านี้ส่วนใหญ่ยังเป็นพื้นที่ของคนท้องถิ่นที่แต่งยูกาตะมาเดินเล่นกับครอบครัว ทำให้ได้สัมผัสบรรยากาศที่ “ญี่ปุ่นจริง ๆ” มากกว่าฤดูท่องเที่ยวหลัก